რუბრიკა – საფესტივალო დღიურები

ნინია კაკაბაძე ბერლინიდან

უკანაკსნელი დღე

Berlinale Kinotag  (ბერლინალეს კინოდღე) – ასე ჰქვია ბერლინის კინოფესტივალის ბოლო დღეს, როდესაც თითქმის ყველა კინოთეატრში, მათი რიცხვი რამდენიმე ათეულს შეადგენს, ერთმანეთის მიყოლებით ფესტივალზე მონაწილე თითქმის ყველა ფილმს აჩვენებენ, ბუნებრივია, პირველ რიგში საკონკურსო პროგრამას. შაბათს საღამოს 7 საათზე კი გამარჯვებულები გამოავლინეს და დააჯილდოვეს. ნახეთ ალბათ, რომ ბერლინის ფესტივალის დახურვის ცერემონიალი ძალიან საქმიან ატმოსფეროში მიმდინარეობს, ყოველგვარი ზიზილპიპილოების გარეშე, ისეთი უსასრული და უმეტეს შემთხვევაში უგემოვნო სანახაობის გარეშე, ცოტა ხანში “ოსკარის” დაჯილდოების ცერემონიალზე რომ იქნება. სხვათაშორის აქვე მოგახსენებთ, რომ წელს არც ერთ ამერიკულ კინოპროდუქციას არ ერგო “ბერლინელი დათვი.”

პრესის წარმომადგენლებისთვის, როგორც წინა წერილში მოგწერეთ (თუ ძალიან მოინდომებ დარბაზშიც მოხვდები, მაგრამ ამის აუცილებლობა არ არის) ფესტივალის ტერიტორიის ყველა ეკრანზე, რამდენიმე დარბაზში და დარბაზის გარეთ გამოტანილ ეკრანებზე დახურვის პირდაპირი ტრანსლიაცია მიდის. ჩვენ “სინემაქსის” ერთ-ერთ დარბაზში შევედით, დავსხედით და მოვემზადეთ დარტყმების მისაღებად. როგორც წესი ასეა, რომ ჩვენი ფავორიტი და მითუმეტეს ბერლინში ვერ იღებს “ოქროს დათვს.”

არ მინდა რომ დავწერო და არ ვიცი, როგორ ავუარო გვერდი. ვიცი, დღეს ეს უკვე ერთგვარი პოლიტელიტური კონიუქტურაა და არ მიყვარს ხოლმე კონიუქტურაზე მორგება, მაგრამ რა ვქნა რომ ჩემდაუნებურად ვინერვიულე. ვინერვიულე რომ საკონკურსო პროგრამაში წარმოდგენილ რუსულ ფილმს მთავარი ჯილდო არ აეღო. მოდი ასე ვთქვათ, ალექსეი პოპოგრებსკის ფილმი “როგორ გავატარე ეს ზაფხული” ნამდვილად არ იყო კარგი და ჩვენ მხოლოდ იმაზე ვნერვიულობდით, რომ საერთაშორისო პოლიტიკური კონიუქტურის გათვალისწინებით ისიც არ წაეხალისებინათ დაუმსახურებლად. მაშინ, როდესაც ჯერ ერთი “დათვი” (საუკეთესო გამოსახულება – ოპერატორის ნამუშევრისათვის) და შემდეგ მეორე “დათვი” (მამაკაცის როლის საუკეთესო შესრულებისათვის) გადასცეს, ქართულმა ჯგუფმა ერთდროულად ტკივილნარევი შვებით ამოვისუნთქეთ. გვეტკინა უკვე 2 (მთლიანობაში 3) “დათვი” რომ წაიღეს და გაგვეხარდა, როდესაც ვიფიქრეთ: – ე.ი. ოქროს არ მისცემენ! ბერლინში, ისე როგორც ოსკარზე ერთ ფილმს როგორც წესი ორზე მეტი ჯილდო არ მიაქვს და ჯილდოების რაოდენობაც არც ისეთი დიდია. მეორედ სცენაზე უკვე მსახიობები გრიგორი დობრიგინი და სერგეი პუსკეპალისი ავიდნენ, ბუნებრივია გახარებულები. ორივე მათგანი მამაკაცის როლის საუკეთესო შესრულებისათვის დააჯილდოვეს. გასანკუთრებულად სასახირულო ეს სერგეი პუსკეპალისისთვის იყო, რადგან ეს მისი კინოდებიუტია და დებიუტისათვის ბერლინალეს დათვი მისი წარმატებული კინოკარიერის გარანტია იქნება. სერგეიმ მისი სამადლობელი სიტყვა სცენაზე ასე დაასრულა, ტრადიციული სიტყვებისა და მადლობების შემდეგ: “ეს ჯილდო ჩემს ბებოს ეძღვნება, რომელიც ახლა ძალიან ავად არის. ბებო გახსოვდეს ღმერთი შენთან არის!” – შემდეგ დარბაზს გადახედა და მათაც უთხრა – “ღმერთი თქვენთან არის~. მოკლედ, ერთმა ჩვენმა “დროებითმა ჟურნალისტმა” რომ იცოდა, ბოლოს ღმერთს რომ მიგვაბარებდა ყველას, ასე დაგვლოცა პუსკეპალისმა, წაიღო “ვერცხლის დათვი” და წავიდა.

კადრი ფილმიდან “როგორ გავატარე ზაფხული”

ერთ-ერთ წინა წერილში ბევრი დავწერე რუმინულ კინოზე, კერძოდ კი იმ ფაქტზე, რომ რუმინული ფილმი უკვე თითქმის ყველა საერთაშორისო პრესტიჟულ ფესტივალებზე მონაწილეობს და თითქმის არც ერთს არ ტოვებს ჯილდოს გარეშე. ეს გზა პირველად ქრისტიან მუნგიუმ გახსნა კანში. წელს, ბერლინალეზე წარმოდგენილი რუმინული ფილმიც, რომელიც არასრულწლოვანი პატიმარი ბიჭის ამბავს ჰყვებოდა ორი ჯილდოს მფლობელი გახდა, მათგან ერთ-ერთი ფესტივალის გრანპრი – “ვერცხლის დათვია.” მეორე კი ალფრედ ბაუერის (ფესტივალის დამაარსებლის სახელობის) საპატიო პრიზი. ეს უკანასკნელიც ძირითადი ნომინაციების ნუსხაშია. ფილმი “თუკი მინდა ვსტვენ” მართლაც ძალიან საინტერესოა და განსაკუთრებით ამაღელვებელი იყო რეჟისორის სიტყვა სცენაზე: “ეს ჯილდო ყველა იმ ბავშვს ეძღვნება, რომელნიც ლექსებს უძღვნიან დედებს, რომელნიც არასდროს უნახავთ”. ფილმიც სწორედ ამაზე იყო და თანაც ფლორინ სერბანი უდედოდ გაზრდილი, დედისგან ტრამვირებული ბავშვების თემას განიხილავს. ბავშვების, რომელთაც სიყვარული უნდათ.

კადრი ფილმიდან “თუკი მინდა ვსტვენ”

ეს ჩემი სუბიექტური აზრია, მაგრამ რომან პოლანსკისთვის “ვერცხლის დათვის” გადაცემა საუკეთესო რეჟისურისათვის ნამდვილად მორალურ კომპენსაციას უფრო გავდა, ვიდრე გულწრფელ აღიარებას. რომან პოლანსკის ფილმი, რომელიც მის გარეშე და მასთან ერთად გაკეთდა, ის გადაღებებს ციხიდან ხელმძღვანელობდა.  პრემიერამაც მის გარეშე ჩაიარა და პოლანსკი შინა პატიმრობაში რჩება. მის მაგივრად სცენაზე ასული პროდიუსერი პოლანსკის გზავნილს გადმოგვცემს: “რომც შემეძლოს სახლიდან გამოსვლა, მანდ მაინც არ არ ჩამოვიდოდი, რადგან ასე წავედი ერთი წლის წინ ჯილდოს ასაღებად და სცენის მაგივრად ციხეში ამოვყავი თავი”. თუმცა სიმბოლური ბმულები პოლანსკის უკანასკნელ ფილმსა და მის ბერლინის ფესტივალზე მონაწილეობას  შორის ნამდვილად არსებობს. ფილმი “უჩინარი მწერალი” ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრის ავტობიოგრაფიული ლიტერატურული რომანის შესახებ გვიყვება, სადაც გარდა მშრალი ბიოგრაფიისა, კრიმინალური ლაქებიც მოჩანს და რომელსაც უჩინარი ავტორი ჰყავს. თავად პოლანსკის ბოლო ფილმიც, მისი ბიოგრაფიის კრიმინალურმა დეტალმა ამ ფილმის (“უჩინარი მწერალი”) უჩინარ რეჟისორად აქცია და ბერლინალე 2010-ზეც პოლანსკი თან იყო, თან არ იყო, ის ჩანდა და ამავე დროს უჩინარი იყო.

რომან პოლანსკი
დაბოლოს, მთავარი ჯილდო “ოქროს დათვი”, რომელიც საიუბილეო ბერლინალეზე თურქ კინორეჟისორს სემი კაპნალოღლუს გადაეცა ფილმისათვის “თაფლი”. ვინც ჩვენს დღიურებს ეცნობოდა, დაამახსოვრდებოდა ერთი პატარა წინადადება, რომელსაც ამ ფილმის შესახებ დავწერე:- თუ გინდა რომ მოგწყინდეთ, დაიღალოთ, დაგეძინოთ ნახეთ სემი კაპნალოღლუს ფილმი “თაფლი”, სადაც მიდიან, მოდიან, იყურებიან, მერე ისევ მიდიან, მოდიან და იყურებიან, ზემოთ, ქვემოთ…. ფილმი მართლაც ასეთია და ეს რეჟისორის სწორედ ამ სტილში შესრულებული ტრილოგიის მესამე ნაწილია. სამივე ფილმს ერთი პერსონაჟი ჰყავს, პოეტი მამაკაცი, რომელიც ტრილოგიის პირველ ნაწილში შუახნის კაცია, მეორე ნაწილში ახალგაზრდა და ამ, მესამე ნაწილში 6 წლის ბავშვი. “თაფლი” ამ პატარა ბიჭის და მისი მამის ურთიერთობას აღწერს პასტორალურ გარემოში, სადაც სულ რამდენიმე პერსონაჟია. მამა კი უფრო ზუსტად რომ აღგიწეროთ “ნატვრის ხე~-ში ოთარ მეღვინეთუხუცესის პერსონაჟს ჰგავს, რომელიც ნატვრის თვალს ეძებს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მათი მხსნელი ნატვრის თვალი თაფლია. კაპნალოღლუს კინონაწარმოები პოეტური კინოს ტიპიური ნიმუშია, სადაც ბუნება, ადამიანი, მათი ურთიერთობა და ბოლოს სიკვდილიც კი – ყველაფერი ერთმანეთთან ჰარმონიაშია, ყველაფერი ბუნებრივი და ყველაფერი ადამიანურია. ეს ფილმი სიკეთესა და სიყვარულზეა, და როგორც ჩანს საერთაშორისო ჟიური და მის თავმჯდომარე ვერნერ ჰერცოგი, სწორედ ამ სიკეთე და სიყვარულმა მოხიბლა -  ამდენი აგრესიის, ძალადობის, მანიაკალური გამოვლინებების ფონზე, რაც სხვა დანარჩენ ფილმებში იყო წარმოდგენილი და რაც არა მხოლოდ ფილმებში, არამედ რეალურ სამყაროშიც უხვად არის. მაგრამ მისგან გაქცევა არჩიეს ჟიურის წარმომადგენლებმა და ამიტომ თავი ამ გამოგონილ სამყაროს შეაფარეს. “მე მიხარია რომ ბერლინალეს “ოქროს დათვმა” მის კუთვნილ თაფლს მიაგნო, თაფლს რომლის ძებნასაც (მეღვინეთუხუცესის გმირის მსგავსად) ფილმის მთავარი გმირი შეეწირა” – თქვა ფილმის რეჟისორმა სცენაზე.

ერთი სიტყვით კარგია, რომ 60 წლისთავზე ბერლინალეს “ოქროს დათვი” “მაძღარი” დაგვრჩა და პრინციპში ჯილდოებიც მეტნაკლებად სამართლიანად გადანაწილდა. საერთო სურათიც დამაკმაყოფილებელი იყო, მაგრამ ახლა ისევ მაისს უნდა დაველოდოთ, კანი გვპირდება, რომ წელს ჩვენც, კინოსმოყვარულებსაც დაგვანაყრებს. შევხვდებით კანში… დროებით…

ოჯახური დრამები ბერლინში.

მერვე დღე – 18.02.2010

დღეს ფესტივალის საკონკურსო ფილმების ჩვენების ბოლო დღეა. დავიღალე და ვიცი ეს დაღლილობა ისედაც ჩანს. არ არის საჭირო, ნუ გადახედავთ უკანასკნელ ნაწერებს. არა მხოლოდ მე, თითქოს “ფესტივალიც” მოდუნებულია. პირველ დღეებში გაუსაძლისი ყინვა, თოვლი ქუჩაში (მზიანი საქართველოდან ჩამოსულთათვის ეს ყინვაც გაუსაძლისია, თორემ ისლანდიელი კინემატოგრაფისტებისათვის თუ ჟურნალისტებისათვის შესაძლებელია ეს ყინვა არის სითბო), ჟურნალისტები თითქოს ერთ რიტმში, ჩქარა დარბოდნენ დიდი ჩანთებით, ზურგჩანთებით, მიკროფონებით თუ ხელში მომარჯვებული კალმისტრებით. ყველაფერი ანათებდა, ყველაფერი ჩქარა მოძრაობდა და ყველგან ქუჩაში თუ შენობაში გამოტანილ დიდ თუ პატარა ეკრანზე “ფესტივალის” (პრესკონფერენცია, კადრები ფილმიდან, მუსიკა ფილმიდან…) ხმა ისმოდა. დღეს კი უკვე თოვლი ტყლაპოდ იქცა, ჩვენც ზანტად დავიარებით, ეკრანებზე ხმას დაუწიეს და მხოლოდ მუნჯად მიდის გამოსახულება… შემოსასვლელში ფესტივალზე მომუშავე ახალგაზრდა მოხალისეებიც უკვე სულ სხვა გამომეტყველებით გეუბნებიან დილით “გუთენ მორგენ” – ის ძველი სიხარული თითქოს გაქრა. ასეა, დასასრული ყოველთჳის ცუდი და სევდიანია. თუმცა ხვალისთვის ფესტივალის ორგანიზატორებსაც და მის სტუმრებსაც უკანასკნელი ძალების მობილიზება მოუწევთ. ხვალ ფესტივალი დაიხურება და დაჯილდოვებაც საზეიმო ვითარებაში ჩაივლის.
რამდენიმე წლის წინ ასე ხდებოდა, რომ პრესას რამდენიმე საათით ადრე გვიცხადებდნენ გამარჯვებულებს და ამის შემდეგ იმართებოდა ოფიციალური ცერემონიალი. ბოლო წლებია, რაც რომელიმე ეკრანთან ჩამოვდგებით და იქ ვუყურებთ პირდაპირ ტრანსლიაციას. ყოველი გამოცხადების შემდეგ ჟრიამულია, (ყველას ხომ თავისი ფავორიტი ყავს) ამიტომ შემდეგ ჟურნალისტები დგანან, ჩვენც მათ შორის და ერთმანეთს ვეკითხებით – რაო? ვინაო? რომელიო? და ასე წვალებით ვიგებთ ვის რა ხვდა წილად. გასული წლების გამოცდილებაზე რომ არ ვილაპარაკო ბევრი, ჯობია შემდეგ პუბლიკაციაში უფრო დეტალურად მოგიყვებით – რას მოგვიტანს 2010 წლის ბერლინალე, ვის გააბრაზებს და ვის გაახარებს?!

პირველი სეანსი – “ოჯახი” რეჟისორი: პერნი ფიშერ ქრისტენსენი. დანია.

სიუჟეტი რომელიც ფილმში ვითარდება არაფრით არის გამორჩეული, მთავარი განწყობაა, რომელიც საათნახევრის განმავლობაში იცვლება, კულმინაციას აღწევს და ბოლოს მთლიანად იშლება. ეს ერთი ბედნიერი ოჯახის ისტორიაა, იქ ყველას ერთმანეთი უყვარს და ყველა ბედნიერია… მუსიკა, სწორედ ამ ბედნიერიების ხაზგასასმელად  განსაკუთრებულად ამაღლებულია. შემდეგ ნელ-ნელა იქწყება დაღმასვლა, ოჯახის მამა ავად ხდება და ახლოვდება სიკვდილი, განშორება, ვალდებულებები და ა.შ.
კარგი იქნება ეს ფილმი იმ ადამიანებმაც ნახონ, ვინც ფიქრობს რომ დასავლეთში არ იციან “დედმამიშვილობა” და სხვა გაგება აქვთ. ნუ, “გაგება” უკვე თავისთავად სხვა არის.

ქრისტენსენის ფილმში სწორედ ეს პრობლემაა, სადაც უკვე ზრდასრულ შვილს მამასთან ემოციური თუ გენეტიკური ჯაჭვის გაწყვეტა უჭირს, ოჯახი სადაც სიკვდილი ამ ერთი დიდი ოჯახის სიკვდილის ტოლფასია. ქარიზმატული, ძლიერი მამა თითქოს მხოლოდ თავისი სიკვდილის შემდეგ აძლევს მისი ოჯახის წევრებს დამოუკიდებლად არსებობის უფლებას, მიუხედავად იმისა რომ ეს არ არის ტიპიური ან კი კლასიკური დესპოტი მამა.

მეორე სენასი – “მკვლელი ჩემში” – მაიკლ ვინტერბოტომი. აშშ.

დესპოტი მამა არა, მაგრამ “დესპოტი” დედის სახე (რომელიც ფილმში მოგონების სახით მხოლოდ ერთხელ გამოჩნდება) გამოავლინა ამერიკელმა, დამოუკიდებელი ამერიკული კინოს რეჟისორმა, ბერლინის ფესტივალზე არაერთხელ ნომინირებულმა და ლაურეატმა მაიკლ ვინტერბოტომმა. ასეთი სწორხაზოვანი და პრიმიტიული ფაბულა ნამდვილად მოულოდნელი იყო საკმაოდ სერიოზული და კარგი რეჟისორისგან. ვინტერბოტომი მეორე იყო, ვინც ჩვენების შემდეგ სტვენა და “უუუუ” დაიმსახურა.

ახალგაზრდა პოლიციელი კაცი, რომელიც საყვარელ ქალს ცემს და შემდეგ ჟიმავს, ცემს და შემდეგ ცემით კლავს. ამ მკვლელობას დანარჩენი მკვლელობები მოყვება, მაგრამ ისინი ნაკლებად საინტერესოა, მთავარი ეს ხაზია. ფილმის მთავარ გმირს ლუ, ბავშვობაში საკუთარი დედა იმ იარებს აჩვენებს რომელიც მას მიაყენეს და შვილსაც სთხოვს დაარტყას მას. მარტივად რომ ვთქვათ დედა მაზოხისტი იყო. აქ უკვე ბატონი ზიგმუნდიც გვიერთდება, რადგან ლუ მხოლოდ იმ ქალს სცემს, რომელიც ყველაზე მეტად უყვარს და უნდა. სცემს, კლავს, თან ბოდიშს უხდის და გულით სწუხს ამაზე. ქალი სასწაულებრივად გადარჩება, მაგრამ ჩადენილი დანაშაულების კასკადის შემდეგ, ისევ ამ ქალთან მიიყვანს (ქალი მივა მასთან) და ლუ სახლს წვავს, სადაც ორივე ერთად დაიწვებიან.

ყველაფერი ქალების, დედების ბრალია – ასეთი დასკვნა გამოიტანეს ფემინისტმა კინოკრიტიკოსებმა და ამისათვის გაკიცხეს ვინტერბოტომი. დიახ, ვინტერბოტომს სწორედ ამის თქმა სურდა, რომ ეს პატარა მანიაკი – სახელად ლუ, სწორედ დედამისის მსხვერპლია. ასეთი სწორხაზოვანი და პირდაპირი რომ არ ყოფილიყო ამერიკელი კინორეჟისორის ფილმი, ფემინისტს ქალებსაც კი შევეკამათებოდი, მაგრამ რა ვქნა, რომ ამჯერად უნდა ვაღიარო -  ცხოვრება ყოველთვის გვთავაზობს არჩევანს, ლუს და ყველა სხვა ნებისმიერი “ლუს” ხელშია არჩევანი. თავი დავხარე და დავიმორცხვე ჩემი მემარჯვენე მეგობრების წინაშე, ტრამვას ახალი ტრამვის მოტანის სურვილი მოაქვს, მაგრამ მეორე გზასაც გვიტოვებს.  არ არის აუცილებელი რომ მაზოხისტი დედის შვილი აუცილებლად სადისტი იყოს.

“მკვლელი ჩემში” – ფილმის სათაურიც პირდაპირ მიგვითითებს, რომ ლუს შიგნით მკვლელი, მისი დედაა, რომელსაც ის არ კლავს მის შიგნით. სხვისი სიკვდილით, სხვა ქალის განადგურებით კი კიდევ უფრო აძლიერებს მის მკვლელს, დედას მის შიგნით.

P.S. და თუკი ვინმე იტყვის, რომ ვინტერბოტომის პროტაგონისტი ფსიქიურად შეშლილი იყო და არა ბავშვობიდან მიღებული კომპლექსებისა და ტრამვების მატარებელი, მაშინ ვეტყვი რომ ფსიქიკურ აშლილობებზე სჯობს სპეცილისტებმა ცოტა უფრო კვალიფიციურად ისაუბრონ.

P.P.S.  ხვალ (თქვენი დროით უკვე დღეს) გამოცხადდება შედეგები, რომლის შესახებაც ორშაბათის ნომერში…

ჯერ ისევ დღე მეექვსე – 17.02.2010

რა უცნაური თვისება აქვს მაინც ამ (ნეტავ როგორ დავარქვა?) შეფარულ დიქტატურას თუ მოჩვენებით დემოკრატიას. ირანი, რომელიც ცალსახად ტოტალიტარული სახელმწიფოა, კინემატოგრაფი დღითი დღე ვითარდება. ჩნდება ირანული კინოს  ახალი თაობა და ამიტომაც, ის უკვე, როგორც დამოუკიდებელი და სრულყოფილი მოთამაშე ისე გამოდის მსოფლიო კინოს ბაზარზე. აი, ჩვენ სამწუხაროდ ერთ-ერთ ჟურნალში ჯერ ისევ “პოსტ საბჭოთა” კინოს კონტექსტში განგვიხილავენ, სადაც ბევრს საუბრობენ რუსულ კინოზე და ცოტას აზერბაიჯანულ, ქართულ, სომხურ და უკრაინულ ფილმებზე.

და საიდან დავიწყე ლაპარაკი. იქიდან, რომ იქ სადაც ჩამოყალიბებული, თითქმის კლასიკური დიქტატურაა, ხელოვნება და ამ კონკრეტულ შემთხვევაში კინემატოგრაფი ყვავის, მაგრამ იქ, ანუ სადაც შეფარული დიქტატურაა, თუ მოჩვენებითი დემოკრატია, ვერც კინო ვითარდება. აი, მაგალითად რუსეთს ჯერ არც ირანელი აბას კიაროსტამი გაუჩენია და არც საბჭოთა ეპოქის ტარკოვსკი. აქ თოვლი დნება და ბერლინის შენობების სახურავებიდან სულ წვეთ-წვეთად მოდის დამდნარი ყინული – ტარკოვსკიც, კიდევ, ამიტომ გამახსენდა. ჰოდა, გუშინ მიუხედავად ჩემი ამაღლებული, ზეპატრიოტული არითმიისა, ჯერ საკონკურსო პროგრამაში არსებული ალექსეი პოპოგრებსკის ფილმის სანახავად წავედი, (“როგორ გავატარე ზაფხული”) შემდეგ კი ქართული კინოს მიღებაზე, სადაც სხვათაშორის ბევრი დაინტერესებული კინემატოგრაფისტი მოვიდა.

ფილმზე შევედი და ნახევარ საათიანი ყურების შემდეგ, მივხვდი, რომ ამ ფილმის ყურებას ისევ ქართული ჩურჩხელა ჯობია. ხომ ჯობდა შევსულიყავი, არ მომწონებოდა და დემონსტრატიულად დამეტოვებინა დარბაზი?! ერთგვარი საპროტესტო აქციაც გამოვიდოდა  და სულ უცოდინარიც არ ვიქნებოდი. ვაი და რომელიმე ჯილდო დაიმსახუროს. მაგრამ ჩემი წინასწარი განწყობით მიღებული შთაბეჭდილებით თავს ნუ დაიმშვიდებთ, დღეს დილით ვნახე, რომ ჟურნალი “screen”-ის გამოკითხვაში, ამ ეტაპზე პირველ ადგილზეა. ფესტივალის დასრულებამდე სულ რაღაც 2 დღე დარჩა და სრულიად რეალურია, რუსეთის გამარჯვება ბერლინში. პოლიტიკურ კონიუქტურაშიც ჯდება, დიდი ხანია რუსულ კინოს აქ არ გაუმარჯვია და მერე რა, რომ ჩვენ, ქართველები გავბრაზდებით და გული დაგვწყდება. თუმცა, მე გული მხოლოდ იმიტომ დამწყდება, რომ ფილმი ნამდვილად არ არის კარგი. მენდეთ, ნახევარი საათი სრულიად საკმარისია ე.წ. ტარკოვშჩინას ყურება და დასკვნების გამოტანა.
18.02.2010
სამაგიეროდ გერმანელები აღშფოთდნენ დღეს და ეს ერთადერთი შემთხვევაა, როდესაც კინოსეანსი სტვენით და “უუუუ”-ს ძახილით დასრულდა. ოსკარ როილერის ფილმი “JUD SUSS”.
ეს ფილმი ძალაუფლების მექანიზმს და პოლიტიკურ მანიპულაციას ეხება. ფილმი ფერდინანდ მარიანზეა, რომელიც მანიპულირებულია იოზეფ გებელსის მიერ. ფილმი, რომელსაც ამ ფილმში იღებენ და მისი მთავარი გმირი, ებრაელი იყო და სწორედ უნდა გამხდარიყო გებელსის პროპაგანდის მთავარი იარაღი – ებრაელების წინააღმდეგ. მარიანი, თან ამბიციურია და თან ნაივური. აქ იხლართება ის – რაც მის ცხოვრებას ანადგურებს.  მილიონობით გერმანელი იხდის ფულს, რომ ნახოს ეს ფილმი და დაახლოებით 20 მილიონი ადამინაი ნახავს მას მთელს ევროპაში. ამ ფილმის გამოსვლის შემდეგ მარიანი გენოციდის მოწმე ხდება და ეს დანაშაულის გრძნობას აღვივებს. ასეთია მისი  დრამატული ბედი – აღმასვლის და დაღმასვლის. ყველაფერი ეს ბერძნულ ტრაგედიას ემსგავსება, რისგან თავის დახწევასაც მთავარი გმირი ვერ ახერხებს და თავად ხდება ამ სისტემის ნაწილი. ფილმი თითქოს მესამე რაიხის კულტურულ პოლიტიკასაც აღბეჭდავს. როგორ იწყნებედნენ ნაცისტები პროპაგანდისტული ფილმების მზადებას, საკუთარი დიქტატურის გასამყარებლად. ფილმში ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟი გებელსია და მისი ყველაზე წარმატებული ხანა მის ცხორვებაში. ამავე დროს ფილმი თითქოს ძალაუფლების ეროტიზმსაც ეხება.

ყველაფერი ეს რაც დავწერე ზემოთ, მხოლოდ სურვილია, რომელიც როილერს უნდოდა რომ ფირზე აღებეჭდა, ისტორია კი ნამდვილია, რომელიც ამ ფილმში მოყვა, მაგრამ საბოლოო ჯამში ანტისემიტიზმის გამოვლენის ნაცვლად, ერთი უფერული ნაწარმოები გამოვიდა, რომელმაც 40-იანი წლების გერმანიაშიც ვერ შეგვიყვანა.

ხვალ კინოფესტივალის საკონკურსო ფილმების ჩვენების ბოლო დღეა. წინ მაიკლ ვინტერბოტომის ფილმია, რომელმაც რამდენიმე წლის წინ მისი მხატვრული ფილმით გვანტანამოს ციხეზე, ვერცხლის დათვი მიიღო. წელს ბერლინი პრაქტიკულად თავისუფალია პოლიტიკური “ქვეტესტებისგან” თუ კონტექსტისგან… ვნახოთ რას იზამს ვინტერბოტომი?!
ხვალამდე…

რუბრიკა – საფესტივალო დღიურები

ჯერ ისევ მეხუთე დღე – საღამოს სეანსი 16.02.2010

ნინია კაკაბაძე ბერლინიდან

“მონადირე” – რეჟისორი: რაფი პიტსი

პოსტდამერ პლატსზე უზარმაზარი შუშის შენობათა კომპლექსია, მის ცენტრში კი “სონი ცენტრი” – ასე ჰქვია იმ ადგილს სადაც გუშინ საპროტესტო აქცია-პერფორმანსი ჩატარდა. ირანელებმა პატარა მოედანზე სახრჩობელები დაკიდეს და ხელში ტრანსპარანტები დაიჭირეს “თავისუფლება ირანს”. შესანიშნავი სანახობაა შემოქმდებითი აქცია, განსხვავებით ქართულისგან სადაც მხოლოდ “ძირს” და “ჯოს” ისმის. თუმცა, ესეც უკვე კიჩის ელემენტებს იძენს და აქაც არის რაღაც კრეატიული ანაქრონიზმი.

დავუბრუნდეთ ირანულ-გერმანულ აქციას. ეს კონკრეტული აქცია “სონი ცენტრის” ეზოში, ირანში მიმდინარე მოვლენებსაც ეხმაურება და აგრეთვე ფაქტს, რომელიც ბერლინის საერთაშორისო კინოფესტივალზე მოხდა. ჯაფარ პანაჰი არის შესანიშნავი ირანელი კინორეჟისორი, კიაროსტამის მოწაფე, ბერლინის ფესტივალის მონაწილე არაერთხელ და “ვერცხლის დათვის” მფლობელიც. “მე გაკვირვებული ვარ, რომ მაჰმუდ აჰმადინეჯადმა ნება არ დართო ჯაფარ პანაჰის მონაწილეობა მიეღო დისკუსიაში “ირანული კინო – მსოფლიო კინოში” და მას ქვეყნიდან გამოსვლის უფლება არ მისცა” – ამბობს ფესტივალის დირექტორი დიტერ კოზლიკი. მის სიტყვებში ცოტა ფარისევლობაც არის, (ნეტავ რატომ არის გასაკვირი დიქტატორისგან ამგვარი საქციელი), მაგრამ ცოტა სიმართლეც – რადგან ბერლინში (და არა მხოლოდ ბერლინში) ირანელი კინორეჟისორები და მათი ფილმები თითქმის ყოველ წელს იღებენ მონაწილეობას. თუმცა კოზლიკი მაინც გაკვირვებულია, გაგვიკვირდა ჩვენც, როდესაც ირანელი კინორეჟისორის რაფი პიტსის ფილმი ჩვენებაზე ჩანთების გახსნა და შემოწმება დაგვიწყეს. ასეთი რამ ბერლინში არასდროს ხდება. როგორც ჩანს ყველა ეს მოვლენა – საპროტესტო აქცია-პერფორმანსი, აჰმადინეჯადის ზეწოლა პანაჰიზე, ირანში მიმდიანრე მოვლენები და “სინემაქსის” კინოთეატრში წარმოდგენილი ფილმი “მონადირე” ერთმანეთზეა გადაბმული და ამიტომაც ჩვენს ზურგ თუ ხელ-ჩანთებში ჩაიხედეს.
პიტსის ფილმის განხილვა ორ სხვადასხვა კონტექსტში შეიძლება – პოლიტიკური და ეგზისტენციალური. უკვე მეოთხე ფილმი, რომელიც ამ ეპიზოდით იწყება – ახალგაზრდა კაცი ციხიდან გამოდის და ახალი ცხოვრების დაწყებას ან ძველი ცხოვრების გაგრძელებას ცდილობს.
პროტაგონისტი ალის სიცოცხლის, ახალი ცხოვრების დაწყების ინსპირატორი მისი ახალგაზრდა მეუღლე და ქალიშვილია. მაგრამ მათ კლავენ და ალი ისევ მკვლელად იქცევა. პრობლემა ან თემა, რომელიც არაერთ ფილმში და არაერთხელ შეგვხვედრია, -  ადამიანი რომელსაც გარემო ისევ დამნაშავედ აქცევს. ეს ის საკითხია, რომელზეც ხშირად მიწევს ე.წ. მემარჯვენე მეგობრებთან საუბარი (კამათი უფრო), რომ არა მხოლოდ ფაქტი და დანაშაული, არამედ მისი გამომწვევი მიზეზებიც უნდა გვაინტერესებდეს. იმიტომ რომ სახელოვნებო სივრცეში მემარცხენეები აშკარად და პრაქტიკულად სრულ უმრავლესობაში არიან, მათთან (ანუ ჩემს მემარჯვენე მეგობრებთან) კამათს, ალბათ სჯობს ერთხელ, თუნდაც იძულების წესით, ერთ რომელიმე კინოფესტივალზე აკრედიტირებულ ჟურნალისტად ვაქციო.

ფილმის მთავარი გმირი ალი, ჯერ თავად იქცა მკვლელად და შემდეგ თითქმის მიზანმიმართულად იქცევა მსხვერპლად – ფილმის ფინალში მასაც კლავენ. მაგრამ რა არის ამის მიზეზი?  მის ცოლ-შვილს საპროტესტო მანიფესტაციის დროს, სრულიად უცაბედად ბრმა ტყვია კლავს. ეს არის 2009 წლის საპროტესტო ტალღა, სადაც ფილმის ერთ-ერთი გმირი ისე კვდება, როგორც ცნობილი ნედა, თუმცა ეს ეპიზოდი ფილმში არ ჩანს. ეს მხოლოდ ფონია, ამბავი, რომელიც ერთი კონკრეტული ადამიანის ცხოვრებას განკარგავს. არ ჩანს ფილმში არც ერთი მანიფესტაცია და არაფერი მსგავსი – კონტექსტი კი ირანში არსებული პოლიტიკური წყობაა.

კადრი ფილმიდან “მონადირე”

იქიდან გამომდინარე, რომ პოლიტკორექტული ფილმების კონიუქტურაზე უკვე ბევრი კრიტიკოსი საუბრობს, რომელიც საერთაშორისო კინოფესტივალებზე არის შექმნილი, არსებობს შანსი, რომ რაფი პიტსის ფილმი, რომელიც ფრთხილად გადმოგვცემს სათქმელს რომელიმე “დათვის” მფლობელი გახდეს – მითუმეტეს რომ “მონადირე” ამ ეტაპზე ნებისმიერ (ვერცხლის თუ ოქროს) დათვს იმსახურებს. “მე ადამიანი და მისი არსი უფრო მაინტერესებს, ვიდრე პოლიტიკოსები და ის, რასაც ისინი აკეთებენ” – ამბობს კიდეც რაფი პიტსი.

მეექვსე დღე 17.0202010 – პირველი სეანსი

კადრი ფილმიდან “შაჰადი”
კულტურათა ომები – აი ესეც ის თემაა, რომელიც უკვე გადამუშავებულ-განხილულ-გაანალიზებულია თანამედროვე კინემატოგრაფში. გერმანიაში მაცხოვრებელი, წარმოშობით ავღანელი ახალგაზრდა კინორეჟისორი ბურჰან ყურბანის ფილმი “შაჰადა”.  არეული მონტაჟის მიხედვით გადათამაშებული 3 სხვადასხვა ისტორია, მარიამი – ახალგაზრდა თურქი გოგო (რომელიც ფეხმძიმედ არის და არალეგალური გზით მოიშლის მუცელს), სამილი – ახალგაზრდა ნიგერიელი ბიჭი (რომელიც აღმოაჩენს რომ ჰომოსექსუალია და მისი მეგობარი უყვარს) და ისმაილი – თურქი პოლიციელი, გაორებული გრძნობებით.

ერთ მხარეს მუსულმანური სამყაროს ტრადიციები, რელიგიური დოგმები და მეორე მხარეს თავისუფალი არჩევანის, თავისუფალი ცხოვრების შეგრძნებების სურვილი. კონფლიქტი მათ შორის და განცდები. უკვე მეორედ ვახსენებ, მაგრამ ამ ფილმის ნახვისას არ შეიძლება არ გაგახსენდეთ თურქული წარმოშობის გერმანელი რეჟისორი ფატი აკინი, რომელიც თითქმის ყველა მის ფილმში სწორედ ამ პრობლემას ეხება და ამბობს, რომ “ჩემში 2 ადამიანი ცხოვრობს, ერთი რომელიც მაკავშირებს ჩემს ოჯახთან და სამშობლოსთან და რომელსაც ვერ ვწყდები და მეორე, სადაც გავიზარდე და აქ ყველაფერი ჩემია”. ასე არიან დღევანდელი ფილმის გმირებიც, მუდმივ კონფლიქტში სადაც ერთმანეთს ორი ადამიანი, ან ერთ ადამიანში არსებული ორი სამყარო უპირისპირდება ერთმანეთს.

დღევანდელ საქართველოში, სადაც ფუნდამენტალიზმის ნიშნები დროთა განმავლობაში იკვეთება, ხან მძვინვარებს, ხან კი ცხრება, ამ ფილმის ჩვენება სასარგებლო იქნებოდა. თუმცა, გაუჭირდებათ ჭეშმარიტ მართლმადიდებლებს ისლამური სამყაროს წარმომადგენელთა მაგალითზე დაფიქრება. ყველაზე მიმზიდველი ფილმში ის არის, რომ ახალგაზრდები, რომელნიც მუდმივ კონფლიქტში არიან (კონფლიქტი სურვილებსა და “შესაძლებლობებს” შორის), მათ თავისუფლებისაკენ ყველაზე უხუცესი გმირი მოუწოდებს. ეს ის ადამიანია, რომელმაც ყველაზე კარგად იცის საკუთარი რელიგიის ისტორია, ყველაზე ღრმად აქვს შესწავლილი ყურანი და მისთვის, ისევე როგორც ნებისმიერი ჭეშმარიტად და “ჭეშმარიტი” მორწმუნესთვის რწმენა და ღმერთის სიყვარული თავისუფლებაა. ფილმში თითქოს მოჩანს, რომ ახალგაზრდა თაობამ, მხოლოდ ზედაპირულად იცის რა “შეიძლება” და რა “არ შეიძლება”, მარიამის მამა კი მათ შეახსენებს: “ამის მიღმა (“შეიძლება” – “არ შეიძლება”) თქვენ დგახართ და არჩევანსაც თქვენ აკეთებთ, ღმერთი კი ყოველთვის ცდილობს გაგიგოთ და დაგეხმაროთ”.

კადრი ფილმიდან “შაჰადი”

4 საათზე კინობაზრობის ტერიტორიაზე ქართულ პავილიონში მიღებაა, ამავე დროს “სინემაქსის~ კინოთეატრში რუსი კინორეჟისორის ალექსეი პაპაგრებსკის საკონკურსო ფილმის ჩვენებაა. ერთგან ბევრი ქართველი, ქართული ღვინო და ჩურჩხელა მელის, მეორეგან…
მაპატიებს სამშობლო თუკი რუსული ფილმის სანახავად წავალ?! გადაწყვეტილებას ხვალ გაგაცნობთ, საით წავა ჩემი გზა – საქართველო თუ რუსეთი?

რუბრიკა – საფესტივალო დღიურები

ნინია კაკაბაძე ბერლინიდან

ისევ მეოთხე დღე – 15.02.2010
გუშინ არ მომიტყუებია, როდესაც ვთქვი, რომ კოჯი ვაკამაცუს ფილმზე გავრბოდი. მხოლოდ სირბილი იყო გადაჭარბებული, რადგან პრესის წარმომადგენელთა სამუშაო ოთახიდან კინოდარბაზამდე დაახლოებით 30 ნაბიჯია და ამ დარბაზში თუ დაგაგვიანდა, დაგვიანებულთათვის (ე.წ. უზნეო მაყურებლებისათვის) სხვა, ერთი სართულით მაღლა დარბაზშიც აჩვენებენ. თუმცა გადავრჩი, მთავარ დარბაზში შევასწარი და ქართული კინოდესანტის მთავარ ჯგუფსაც შევუერთდი.

ლოკოკინა – “Caterpillar”  -  კოჯი ვაკამაცუ, იაპონია

მაშინ როდესაც ალენ გინზბერგის ფილმზე ვწერდი, მგონი გავიხსენე ის დეტალი, რომელიც ხშირად ძალიან დამაჯერებელი არგუმენტია ახალგაზრდა თაობის დახასიათებისას. უნდა გავიხსენოთ როდის დაიბადნენ ისინი, ადამიანები რომელნიც ჩამოყალიბების ასაკში უკვე საკუთარ თავს გამოხატავენ, ისინი ამავე დროს იმ ეპოქის შედეგია, როდესაც გაჩნდნენ. კოჯი ვაკამაცუც სწორედ ამიტომ დაინტერესდა ომის თემით. აი მისი ციტატა ინტერვიუდან, სადაც მის ახალ ფილმზე “ლოკოკინაზე” ლაპარაკობს. „ამ ახალი ფილმის შესახებ იდეა UNITED RED ARMY-ის გადაღების დროს გამიჩნდა. ვიფიქრე, იმისთვის, რომ 60-იანი და 70-იანი წლების ახალგაზრდებს გაუგო, ჯერ მათი მშობლების ეპოქა – მეორე მსოფლიო ომის დროს წყნარი ოკეანის ფრონტზე განვითარებული მოვლენები – უნდა აღწერო.  ომის აღწერა ხომ მხოლოდ სროლისა და ბრძოლების აღწერას არ ნიშნავს.  ქალები და ბავშვები, ვინც საერთოდ არ იბრძვის, ყველაზე მეტად განიცდიან ომის ზემოქმედებას საკუთარ თავზე.  ხელისუფლებაში მყოფმა ადამიანებმა მოატყუეს მოქალაქეები და დააჯერეს, რომ ეს ომი მათი ქვეყნისთის იყო, მანიპულირებითვე მოანდომეს ომში მონაწილეობა. თვითონ კი ამ ყველაფრისგან უსაფრთხო დისტანციაზე დარჩნენ და, ომის მერე, ცოცხლები გადარჩნენ.  ვგონებ, UNITED RED ARMY-ის ახალგაზრდები გაიზარდნენ ისეთები, როგორებიც (ანუ როდესაც) გაჩნდნენ, სწორედ იმიტომ, რომ მათმა მშობლებმა ეს ეპოქა გამოიარეს. ასე რომ, უკვე გადაღების პროცესში მქონდა გადაწყვეტილი მათი მშობლების ეპოქის (მეორე მსოფლიო ომის დროს წყნარი ოკეანის ფრონტზე განვითარებული მოვლენების) და იმ ეპოქის ადამიანების ასახვა.”

კადრი ფილმიდან “ლოკოკინა”
ლეიტენანტი  კუროკავა ომიდან სახლში ორივე ფეხის და ხელის გარეშე, სახედამწვარი  ბრუნდება, მას არც ლაპარაკი შეუძლია. მხოლოდ – სექსი, ჭამა, ძილი. “ომის ღმერთი” – ასეთი სტატია იბეჭდება გაზეთში, რომელიც უხელფეხო ლეიტენანტს სახლში ჩარჩოში ჩასმული ჩამოაქვს. რეჟისორი ფოკუსს ომის გავლენაზე აკეთებს. გავლენა, როგორც კონკრეტულ ადამიანზე, ასევე ადამიანებზე, მათ სამოქალაქო ცნობიერებისა და პატრიოტული ვალდებულების ჩამოყალიბებაზე და მის უკან არსებულ ფარისევლობაზე. უხელფეხო, უსუსური ლეიტენანტი “ომის ღმერთის” კარიკატურაა.

კადრი ფილმიდან “ლოკოკინა”
მაშინ როდესაც ეკრანზე ცარიელი ტორსის და მისი ცოლის სექსის სცენა მოჩანს, მონტაჟის საშუალებით, ვაკამაცუ იმ დროს გვანახებს, (მთავარი გმირის ფლეშ ბექი) როდესაც ლეიტენანტი “ძლევამოსილი” სექსუალური მოძალადე იყო და რომელიც ომში ერთ ახალგაზრდა ქალზე, სახლში კი საკუთარ ცოლზე ძალადობდა. ახლა ამ უხელფეხო “ღმერთს” საკუთარი ცოლი ჟიმავს. რეჟისორი იაპონიის ომის და სამოქალაქო მოქალაქეების ტვინის რეცხვის პოლიტიკას და სექსუალურ ძალადობას ერთ კონტექსტში, როგორც ერთი და იგივე მოვლენას ისე განიხილავს. მართლაც შთამბეჭდავია ეპიზოდი, როდესაც ცოლი “ომის ღმერთს” ეტლით ასეირნებს სოფელში და თანასოფლელები მას ისევ, როგორც ცოცხალ ღმერთს ისე შესცქერიან, კითხვებს უსვამენ… შთამბეჭადავია მთლიანად ფილმი, რომელიც ეროტიზმის, გროტესკის და უაზრობის სრულ სურათს ქმნის ეკრანზე.

კიდევ ერთი ფლეშ ბექი – უკან წარსულში

კოჯი ვაკამაცუს შემდეგ ყველაზე დიდი სიამოვნებით იმ რეჟისორის ფილმს ნახავთ, ვინც ყველანაირი სიმბოლოებისგან, მეტაფორებისგან, ჩახლართული ისოტორიებისგან გაგათავისუფლებთ და ყველაზე  მარტივად, უბრალოდ და საინტერესოდ მოგიყვებათ ერთ ჩვეულებრივ, მაგრამ ყველაზე ნამდვილ, დამაჯერებელ და რეალურ ისტორიას.
“პარიზული” კინოთეატრი ბერლინის დასავლეთშია. ბევრი უნდა იაროთ ახლანდელი ცენტრიდან, მაგრამ ღირს. ეს პატარა კინოთეატრია, ძველი, შენარჩუნებული და მოვლილი სიძველეებით. სავარძლები ულტრა თანამედროვე, ზურგი უკან გადადის და ყველაფერია იმისათვის, რომ მოდუნდე და მაქსიმალური სიამოვნება მიიღო კინოსგან.

ვიდრე ფილმი დაიწყება დარბაზში ბერლინის ფესტივალის დირექტორი დიტერ კოზლიკი და საფრანგეთის კულტურის მინისტრი ფრედერიკ მიტერანი შემოდიან. მადლობას მოგვახსენებენ მობრძანებისთვის და გვესაუბრებიან. საქმე იმაშაი, რომ სულ ცოტა ხნის წინ გარდაცვლილი ერიკ რომერის ფილმს აჩვენებენ, რომელიც მის ხსოვნას ეძღვნება. საფრანგეთის კულტურის მინისტრი ისე ლაპარაკობს ერიკ რომერის შემოქმედებაზე, როგორც ყველაზე დიდი მცოდნე. და ის მართლა არის რომერის და კარგი კინოს პროფესიონალი მცოდნე.
აი, კიდევ რატომ მიყვარს ბერლინის ფესტივალი. ფრანგული “ახალი ტალღის” რეჟისორები პირველად სწორედ ბერლინის ფესტივალზე დააჯილდოვეს (ანუ დააფასეს) და არა კანის ფესტივალზე. ესეც ბერლინალეს დამსახურებაა, რომ ექსპერიმენტის არც მაშინ შეეშინდათ და რომერის, შაბროლის, გოდარის, ანიეს ვარდას ფილმები პირველად, სწორედ აქ აღიარეს და შემდეგ კანში. ამიტომაც, საფრანგეთის კულტურის მინისტრი ამბობს, რომ ძალიან უხარია რომერის ფილმის ჩვენება სწორედ ბერლინის ფესტივალის ფარგლებში.

“ის ყოველთვის უყურებდა ახალ ფილმებს, ახალგაზრდა რეჟისორებს და ამიტომაც მისი კინო ყოველთვის სხვადასხვანაირი, ახალგაზრდული იყო. ის, სულ იცვლებოდა და იზრდებოდა” – ამბობს მინისტრი ერიკ რომერზე. და კიდევ ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი ფრაზა ფრანგი კლასიკოსის დახასიათებისას: “რომერმა ყოველთვის იცოდა და ის ყოველთვის ხედავდა სხვაობას ადამიანის ფიქრებსა და მათ ქცევას შორის”. აქ სლავოი ჟიჟეკის ერთი სასაცილო ფრაზაც გამახსენდა, რომელიც თითქოს არაფრით არის კავშირში რომერთან, მაგრამ ზუსტად კი ახასიათებს მას. მთავარი ის არ არის, რომ ადამიანები მუდმივად სექსუალურობასა და სექსზე ფიქრობენ, მთავარია, რას ფიქრობენ ადამიანები სექსის (აქტის) დროს?! (ციტატას პრჭყალებში განზრახ არ ვსვამ, რადგან ზუსტი თარგმანი არ არის).

ვიდრე, გეტყვით რა ფილმი ვნახეთ, მანამდე თქვენთან ერთად ვიფიქრებ რა ჰქვია ამ ფილმს, უფრო სწორედ, როგორ იქნება სწორი. მე და ჩემი ორი კოლეგა მეგობარი  ვისხედით და ვბჭობდით “პოლინა პლაჟზე”, “პოლინი პლაჟზე”, “პლიაჟზე” თუ “პლაჟზე” თუ “ზღვის სანაპიროზე”, ბოლოს ამ ვერსიაზე შევჯერდით “პოლინი პლაჟზე”.

ამ არაჩვეულებრივ საზაფხულო ისტორიაზე, არაფერს გეტყვით. გინდათ ზაფხული, სასიამოვნო საზაფხულო ურთიერთობა, ზღვა, ზღვის სანაპირო და ძალიან მსუბუქად მოწოდებული ცხოვრება? ჩამოტვირთეთ ინტერნეტიდან, ნახეთ ერიკ რომერის შესანიშნავი ფილმი “პოლინი პლაჟზე” და მიიღეთ კინოსგან ყველაზე დიდი სიამოვნება.

დღე მეხუთე – 16.02.2010

და თუკი არ გინდათ რომ გაწვალდეთ და კინოდან მოწყენილი, დატანჯული და დაღლილი გამოხვიდეთ, არასდროს ნახოთ თურქი კინორეჟისორის სემი კაპნალოღლუს ფილმი “თაფლი”, რომელიც დღეს დილის კინოსეანსზე იყო ნაჩვენები. არ გამაწვალოთ და არაფერი მომაყოლოთ ამ ფილმზე, იმიტომ რომ შიგ არაფერი ხდება – მიდიან, მოდიან, იყურებიან, დადიან, გადიან, გამოდიან და ბოლოს კაცი კვდება!
ხვალამდე…

რუბრიკა-საფესტივალო დღიურები

ბერლინალე 2010  – მეოთხე დღე

ნინია კაკაბაძე ბერლინიდან

თოვა შეწყდა, ყინვებმაც თითქოს იკლო და თეთრი ბერლინიც განაცრისფრდა. ფესტივალის დღეებში განწყობას, მაინც საფესტივალო პროგრამა გიქმნის და ეს ნაცრისფერი დღეებიც, მგონი უღიმღამო კინოს დამსახურებაა. თორემ, პოცდამერ პლატცზე, რომელიც ახალი და გაერთიანებული ბერლინის სიმბოლოა და სადაც მგონი ყველაზე მეტი სინათლე, ფერი და ბრწყინვალებაა – იქ არც სითეთრე ჩანს და არც სინაცრისფრე. აი, დღევანდელი დღის პირველი 2 სეანსი კი ნამდვილად ნაცრისფერი იყო, ნაცრისფერი კი ის ფერია, რომელიც არც შავია და არც თეთრი, სადღაც მათ შორის არ მერყეობს? ხოდა, ფილმი რომელიც არც კარგია და არც ცუდი – ეგ ყველაზე უარესია!

ერთი  უცნაური რამ დამჩემდა, ფილმის დასრულებისთანავე ვფიქრობ, რამდენად მოეწონება ის ვერნერ ჰერცოგს და მის ფილმებს ვადარებ. აი ეს სრულიად ზედმეტია, რადგან რეჟისორი რომელსაც ახალი გერმანული კინოს ავტორს უწოდებენ, ახალი იმიტომ რომ სრულიად განსხვავებული კინო შექმნა, მისი ანალოგი დღევანდელი დილის, პირველი სეანსის გერმანული კინო ნამდვლად ვერ იქნება.

ყველა ჩემმა კოლეგამ უკუმაგდო და 8 საათზე სახლიდან მარტო გამაგდო ფილმის სანახავად. სკეპტიკური დამოკიდებულება დღევანდელი გერმანული კინემატოგრაფის მიმართ გაცილებით უფრო დიდია (რომ არაფერი ვთქვათ გამოძინების სურვილზე) ვიდრე ხსოვნა იმ დიდებისა, რომელიც თუნდაც ჰერცოგმა მოუტანა გერმანიას. დღევანდელი ფილმის ანოტაცია მართლაც იმდენად იდიოტური იყო, რომ არც ის აღძრავდა მისი ნახვის სურვილს.  მაგრამ, რადგან ყინული თითქოს დადნა, ტომ ტიკვერის ფილმი ხომ გახსოვთ “გაიქეცი ლოლა, გაიქეცი”? ასე გავიქეცი მეტროსკენ, მეტროდან ერთი გადაჯდომა მეორე მეტროს ხაზზე და ბოლოს მეტროდან ბერლინალე პალასისკენ.  და აი, უკვე დარბაზში ვარ.

პირველი სეანსი – “ყაჩაღი” რეჟისორი: ბენიამინ ჰაისენბერგი, გერმანია.

დაღლილი ვზივარ დარბაზში, ეკრანს ფარდა შორდება, ნათდება, იხსნება პირველი კადრი და ახალგაზრდა ბიჭი მირბის, მაგრამ ჩემგან განსხვავებით მგონი არ იცის და ბოლომდე ვერ გაიგო სად მირბოდა.

ფილმის მთავარი გმირი იოჰან რეტენბერგერი პროფესიონალი (მარათონზე) მორბენალი და პროფესიონალი ბანკის მძარცველია. დასაყწისში ის ციხიდან გამოდის და “ახალ” ცხოვრებას იწყებს. ციხეში ის სარბენ ბილიკზე დარბოდა, თავისუფლებაზე კი მარათონებში იღებს მონაწილეობას და ყოველთვის დიდი უპირატესობით იმარჯვებს. გამარჯვებისთვის ის ხან 5 ათას ევროს და ხან 10 ათასს იგებს. მაგრამ ყველაზე მეტად სირბილი მაშინ უყვარს, როდესაც ბანკს გაძარცვავს და ფულით ხელში გარბის. ფული მას არაფერში სჭირდება. როგორც მარათონში მონაწილეობა, ბანკის ძარცვაც უფრო აზარტი და თამაშია, ვიდრე კონკრეტული მერკანტილური მიზანი. ისტორია (უფრო სწორედ ანოტაცია) მართლაც სულელურად გამოიყურება და რეჟისორი კი ერთ-ერთ ინტერვიუში ამბობს, რომ ნოველამ (რომლის მიხედვითაც არის ფილმი გადაღებული) სწორედ ამ პერსონაჟით მიიზიდა, რომელიც ერთდროულად მორბენალიც არის და ყაჩაღიც, (რატომ არის ეს კომბინაცია განსაკუთრებულად საინტერესო?!) მიუხედავად ამისა, მთავარი გმირის ხასიათი მაინც დაგაინტერესებთ. ის მარტოსული მგელივით არის, რომელსაც ადამიანების ეშინია, არ უნდა მათთან კონტაქტი და თითქოს სირბილიც მხოლოდ მათგან გაქცევაა. ის დარბის მაშინაც, როდესაც მას მისდევენ და დარბის მაშინაც, როდესაც მას არავინ მისდევს. ფილმის ფინალში კი, ერთ-ერთი ავანტიურის დროს მსუბუქ ჭრილობას მიაყენებენ, რომელიც სასიკვდილო აღმოჩნდება.

მეტად დამღალა ბენიამინ ჰაისენბერგის  მორბენალმა, მაგრამ მიუხედავად ამისა, მაინც გაცილებით მეტი შთაბეჭდილება მოახდინა, ვიდრე ეს ფილმის ანოტაციიდან ჩანდა. თქვენ ალბათ გაგიკვირდებათ და იკითხავთ – რა შეიძლება წინასწარ გაიგოს ადამიანმა ერთ აბზაციანი ანოტაციის მიხედვით ფილმის შესახებ?! მაგრამ, ფესტივალებზე ანოტაციების კითხვის და შემდეგ მათი კინოვერსიის ეკრანზე ნახვის გამოცდილებამ, წინასწარი პროგნოზირების  გარკვეული უნარი გააჩინა. კი ბატონო, 2-3 პროცენტიანი ცდომილებით.

მეორე სეანსი – “ვითომ ჯენტლმენი” რეჟისორი: ჰანს პიტერ მოლანდი, ნორვეგია

კადრი ფილმიდან “ვითომ ჯენტლმენი”

უკვე მესამე ფილმი იწყება ამ ეპიზოდით: ფილმის მთავარი გმირი ციხიდან გამოდის. მათგან ზოგი ვერ გამოდის (“თუკი მინდა, ვსტვენ”), ზოგი გამოდის და დარბის (“ყაჩაღი”) და ზოგი გამოდის, იმისათვის რომ ისევ იცხოვროს. ციხიდან ახლად გამოსულ შუახნის მამაკაცს, რომელიც სასჯელს მკვლელობისთვის იხდიდა ერთ-ერთ სასტუმროში ქალი ეკითხება: გჯერათ, რომ ადამიანი შეიძლება შეიცვალოს? გულისხმობდა რომ შესაძლებელია თუ არა, რომ მკვლელი აღარ იყოს მკვლელი. ჯენტლმენი ულრიხი პასუხობს რომ – არა. ეს ფილმიც ამაზეა. არაფრით განსხვავებული არ არის ვითომ ჯენტლმენის ცხოვრება, ადამიანის მკვლელობაც მისი ცხოვრების ისეთივე შემადგენელი ნაწილია, როგორც შვილის სიყვარული, სექსი, ჭამა, ურთიერთობა და ა.შ.

აქაურ ყოველდღიურ პრესაში ვერნერ ჰერცოგის თითო ციტატა იბეჭდება. ერთ-ერთში ის ამბობს – დიდი ხანია კინოში არ ყოფილა და ფილმებს ვეღარ უყურებს, ძალიან უხარია რომ წელს ბერლინის საერთაშორისო ფესტივალმა მას ამის საშუალება მისცა. ვინ იცის ჯობდა არ მიეცა დიტერ კოზლიკს მისთვის ამის საშუალება?!

ახლა მესამე სეანსი იწყება. იაპონელი რეჟისორის კოჯი ვაკამაცუს ფილმი. დღეს ვეღარ მოგისწრებთ და იმისათვის, რომ ხვალ მასზე მოგიყვეთ ახლა უნდა გავიქცე…

ნინია კაკაბაძე ბერლინიდან

ბერლინალე 2010 – დღე მესამე – 13.02.2010

შესავალი

ყველაზე კარგი მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეუძლია ერთ კონკრეტულ ადამიანს ან კი ერთ კონკრეტულ ფილმს – ქვეყანა, სახელმწიფო მიმზიდველად აქციოს, ეს არის… ცოტა ხანში გეტყვით.

კანის საერთაშორისო ფესტივალზე ოქროს პალმის რტოს ლაურეატი რუმინელი კინორეჟისორი (თუ არ ვცდები 3 წლის წინ) გახდა. თანაც კარგად მახსოვს, ეს ფილმი “4 თვე, 3 კვირა და 2 დღე” საკონკურსო პროგრამის პირველი სეანსი იყო და მაშინ აჩვენეს პრესას, როდესაც კანის ფესტივალი იხსნებოდა და ყველა გახსნის ცერემონიალს დარაჯობდა წითელ ხალიჩასთან. დარბაზი ნახევრად სავსე იყო და არავინ ელოდა, რომ იმ დღეს ოქროს პალმის ახალ მფლობელს ნახავდა. იმდენად შესანიშნავი სურათი იყო, რომ მას შემდეგ ფესტივალზე, მასზე უკეთესის ძებნაში მუდმივ უკმაყოფილებას გამოვხატავდით. ამის შემდეგ რუმინული კინო განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს და თითქმის ყველა  საერთაშორისო ფესტივალზე რომელიმე პროგრამაში ერთი რუმინული ფილმი მაინც არის მოთავსებული. ქრისთიან მუნგიუ გახდა ის ადამიანი, რომელმაც დღეს დილით 9 საათზე სწრაფი ნაბიჯით გაგვაქცია “ბერლინალე პალასისკენ” კიდევ ერთი ახალი რუმინული ფილმის სანახავად. აქვე იმას აღვნიშნავ, რომ ორკვირიანი გადაუღებელი თოვლის მიუხედავად, გერმანიის დედაქალაქის ქუჩები სათანადოდ არ იწმინდება და ჩქარი სიარულის ნაცვლად, ჩქარი სრილიათ მივექანებით ხოლმე.

სწორედ ამას ვამბობდი – რუმინეთი, რომელიც აქამდე არაფრით იყო ცნობილი, (კინოს ვგულისმხმობ), ახლა საყოველთაო კინოინტერესის საგანია. ეს მთლიანად ქრისთიან მუნგიუს დამსახურებაა. ამიტომ, ბევრი ფილმი უნდა გადავიღოთ საქართველოში, შემდეგ, იმ ბევრიდან ერთი გამოვა და ის გახდება იმის მიზეზი, რომ მსოფლიო კინემატოგრაფის, კინემატოგრაფისტების და კინობაზრის ინტერესი გარანტირებული გვექნება. ამიტომა ჩვენც, (სიჩქარით 200კმ საათში (ნეტავ ეს ჩქარია?!) გავსრიალდით დილის სეანსზე.

კადრი ფილმიდან “თუკი მინდა, ვსტვენ”

სეანსი პირველი, დილის 9 საათზე  – “თუკი მინდა, ვსტვენ”  - ფლორიან სერბანი.

რუმინელი რეჟისორი, რომელიც ახლა ნიუ იორკში ცხოვრობს და ეს მისი პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმია.  ფილმი ძალადობაზე – მრავალმხრივ ძალადობაზე. მოზარდი ბიჭი არასრულწლოვანთა ციხეშია, მას 4-წლიანი პატიმრობიდან მხოლოდ 2 კვირა დარჩა თავისუფლებამდე. არასრულწლოვან პატიმარს სახლში უმცროსი ძმა ელოდება. ამასობაში, იტალიაში სამუშაოდ წასული დედა ბრუნდება და უმცროსი ძმის იტალიაში წაყვანას ცდილობს. ერთი სიტყვით, ფილმის პროტაგონისტი სილვიო ცდილობს დარჩენილი პატიმრობის დღეები დისციპლინირებულად გაატაროს, მაგრამ იტალიიდან ჩამოსული დედა ყველაფერს ანადგურებს. დედა, რომელსაც მისი შვილები, საყვარლებს შორის ცარიელი ნიშების ამოვსებისთვის უნდა. “ჯერ მე დამიმახინჯე ცხოვრება და ახლა გინდა ჩემს ძმას გაუკეთო იგივე” – ეუბნება სილვიო დედას და კატეგორიულად სთხოვს რომ უმცროსი ძმა იტალიაში არ წაიყვანოს. მის მჩაგვრელზე განრისხებული გმირი, ფინალში მძევლად მისი ოცნების გოგონას იყვანს და (გოგონა, რომელიც სოციალური სამსახურიდან არასრულწლოვანთა კოლონიაში სტაჟირებას გადის) ერთ-ერთ ბადრაგს სასიკვდილოდ ასახიჩრებს… საბოლოო ჯამში, ფილმი მხატვრული ნაწარმოებისათვის ზედმეტად სწორხაზოვანია, სადაც რეჟისორი პირდაპირ გვკარნახობს, რომ დამნაშავე დედაა. უსიყვარულოდ გაზრდილი ბავშვი აგრესორად იქცევა, გარემო კი თავისთავად ყველაფერს აკეთებს ადამიანის  მოძალადედ ჩამოყალიბებისათვის. ფილმში, ყველაზე შთამბეჭდავი სულ უკანაკსნელი ეპიზოდია, სადაც სილვიო ციხის ადმინსიტრაციას მანქანას სთხოვს, იმისათვის, რომ მის შეყვარებულ მძევალთან ერთად კაფეში ყავა დალიოს. ეს ყველაზე მშრალად მოწოდებული, მაგრამ ემოციური ეპიზოდია, სადაც ჩანს რომ სინამდვილეში ახალგაზრდა ბიჭს, რომელიც მისმა მიკრო გარემომ დამნაშავედ აქცია, სიყვარული და თავისუფლება უნდა.

მეორე სეანსი – “სუბმარინო”

კადრები ფილმიდან “სუბმარინო”

დღეს არა “მამათა და შვილთა”, არამედ “დედათა და შვილთა” პრობლემებს ვსწავლობთ მთელი დღეა. თომას ვინტერბერგი “დოგმა 95~-ის ერთ-ერთი დამფუძნებელი ლარს ფონ ტრიერთან ერთად, შესანიშნავი ფილმის “დღესასწაულის” ავტორი  წელს ბერლინში ახალი ფილმით ჩამოდის. ისევე, როგორც ლარს ფონ ტრიერი, არც ვინტერბერგი რჩება დოგმის მიმდევრად. ეს ხომ ერთჯერადი ხანმოკლე აქცია იყო, სადაც დანიელმა რეჟისორებმა დაამტკიცეს – კარგი ფილმის გადაღებისათვის არ არის აუცილებელი მაღალი დიდი ბიუჯეტი. თუმცა, როგორც ამ მიმდინარეობის თაყვანისმცემელი, აქვე ვიტყვი, რომ არა მხოლოდ ბიუჯეტის დაბლა დაწევა იყო ამ აქციის მიზანი – მათ განსხვავებული მხატვრული ფორმები და ხერხებიც შემოიტანეს, რაც კიდევ უფრო ნამდვილს ხდიდა კინემატოგრაფს.

თომას ვიტენბერგის არც ეს უკანასკნელი ფილმი არის მაღალ ბიუჯეტიანი, ის, სულ რაღაც 3 მილიონ ევრომდე დაჯდა. “ცოტა ხნის წინ მეუღლეს გავშორდი და პირველად დავრჩი მარტო ბავშვბეთან” – ამბობს დანიელი კინორეჟისორი. როგორც ჩანს, სწორედ ეს იყო მისი ახალი ფილმის ინსპირაციის წყარო, რადგან ერთერთ ინტერვიუში ამბობს კიდეც, რომ ფილმის მთავარი თემა, სათქმელია – ჩვენ კარგად უნდა ვიზრუნოთ ჩვენს შვილებზე. 2 ძმის ისტორია – სადაც ფილმის დასაწყისი და ფინალი მათ ბავშვობას ასახავს, მთლიანი ფილმი (შუა ნაწილი) კი მათ დღევანდელ ცხოვრებას.  ალკოჰოლიზმით დაავადებული დედა, რომელმაც ბუნებრივია შვილებს მზრუნველობა და სიყვარული დააკლო. ამიტომ ფილმი 2 უიღბლო, განუხორციელებელი, მარტოსული ადამიანის ისტორიას მოგვითხრობს.

პირველ და მეორე სეანსზე წარმოდგენილი ფილმები ერთ თემას ეხებიან, მაგრამ რუმინული ფილმი, როგორც უკვე ვთქვი იმიტომ არის სწორხაზოვანი, რომ პირდაპირ და ნაჯახით გვეუბნება – ძალადობა შობს მოძალადეს, ბოროტება – ბოროტმოქმედს და ა.შ.  ეს მართლაც ასეა, მაგრამ არა ყოველთვის. ვინტერბერგი იმიტომ არის უფრო ძლიერი რეჟისორი, რომ ლოთი დედის შვილები მსხვერპლად წარმოგვიდგინა, რომელნიც დედის სიყვარულის გარეშე გაზრდილნი, არა უსიყვარულობისკენ, გრესიისკენ თუ ძალადობისკენ,  არამედ პირიქით  – სიყვარულისკენ, სხვაზე ზრუნვისკენ, ამაგისკენ მიილტვიან. მათ ზრუნვის ობიექტი ჯერ მათი უმცროსი ძმა მარტინი იყო, (რომელიც მოულოდნელად სულ რამდენიმე თვის ასაკში დაიღუპა), შემდეგ კი ერთ-ერთი ძმის შვილი სახელად, ასევე მარტინი.

ერთი სიტყვით 13 თებერვლის საკონკურსო ფილმების მორალი ასეთია – იძრუნეთ და გიყვარდეთ თქვენი შვილები, თორემ (ზემოთ ხომ უკვე დავწერე!)

დღე მეოთხე – 14.02.2010

დღეს წმინდა ვალენტინის ბრწყინვალე დღესასწაულია, (როგორც ერთმა ჩემმა ძვირფასმა და საყვარელმა ადამიანმა მომწერა) და როგორც ჩანს, დღევანდელი საფესტივალო პროგრამაც ამ ბრწყინვალე გრძნობას მიეძღვნა, მაგრამ არა სლოგანით “გიყვარდეთ!”, არამედ “რა დროს სიყვარულია?!” ისე, ვიდრე დღევანდელ ფილმებზე ორ სიტყვას გეტყოდეთ, იმიტომ რომ ბევრი დღეს სათქმელი არაფერია, იმასაც ვიტყვი, რომ საქართველოში და თბილისში, განსაკუთრებით “სვეტსკი” თბილისელებში “ვალენწინობა” უფრო აქტუალურია, უფრო მეტად ისმის და აღვნიშნავთ, ვიდრე შუაგულ ბერლინში. რა ვიცი, იქნებ ვცდები და ეს უბრალოდ საფესტივალო დინებაში არ იგრძნობა. მოკლედ, როგორც არ უნდა იყოს, დაგვიანებით, მაგრამ გილოცავთ…

პირველი სეანსი

კადრი ფილმიდან “ქალი, იარაღი და მაკარონის მაღაზია”

დილა ჩინური ზღაპრით გაიხსნა, რომელიც ანიმაციას უფრო გავდა ვიდრე მხატვრულ ფილმს. პეიზაჟები, სახლები, პერსონაჟები იმდენად ხატოვანი იყო, რომ ზღაპრისთვის დამახასიათებელ პირობითობას სძენდა ძალიან ჩვეულებრივ, მელოდრამატულ-კრიმინალურ ისტორიას. “ქალი, იარაღი და მაკარონის მაღაზია” (ბუნებრივია სათაურით “მზარეული, ქურდი და მისი ცოლი” გაგახსენდებათ, მაგრამ გრინუეი აქ არაფერ შუაშია) – ასე ჰქვია ფილმს, სადაც მაკარონის მაღაზიის ძუნწი მესაკუთრე ცოლს ღალატში ამხელს, შემდეგ მის მოსაკლავად ე.წ. ქილერს დაიქირავებს. მკვლელს, ცოლს, ცოლის საყვარელს, მსახურებს – ყველას მაკარონის მაღაზიის მფლობელის ფული უნდა. ყველა ერთმანეთს ხოცავს და ბოლოს გამარჯვებული მთავარი გმირი ქალი, ცოლი რჩება. ფილმის ფინალი, რაღაცით “მოკალი ბილი”-ის და უმა თურმანსაც გაგახსენებთ, სადაც გამარჯვებული ქალია და გარშემო ყველა დახოცილი, მაგრამ ფილმის სტილისტიკა “მოკალი ბილის” სრული ანტიპოდია. შეხედეთ ფოტოებს და თავად დარწმუნდებით, უფრო სწორედ კი დაინახავთ ზღაპარს ქალზე, სიყვარულზე და მკვლელობაზე.

კადრი ფილმიდან “ქალი, იარაღი და მაკარონის მაღაზია”

მეორე სეანსი  – “გრინბერგი”

ეს არის მსუბუქი კომედია, 40 წლის მამაკაცზე, რომელიც განვლილი ცხოვრების  და ასევე მის გარშემო მყოფი ადამიანების გადაფასება-შეფასებას იწყებს. კითხვაზე არის თუ არა ეს ფილმი შუახნის მამაკაცის კრიზისზე (midlife crisis), რეჟისორი პასუხობს: “მე ვფიქრობ შუახნის კრიზისი ბევრ რამეში შეიძლება არსებობდეს, მაგრამ ჩემთვის ის პირველ რიგში იმ მდგომარეობასთან ასოცირდება, როდესაც დაოჯახებული მამაკაცი ერთხელაც დაფიქრდება: – საიდან და რატომ  მოვხვდი მე აქ?! (ამ ოჯახში – ნ.კ.) ნოა ბაუმბახის გმირს კი არც ოჯახი ყავს და არც ის იცის რა უნდა, ვინ უნდა, როგორ უნდა… ამიტომ, მართალი გითხრათ, მაშინ როდესაც არსებობს ვუდი ალენი და მისი ფილმები არც მე ვიცი და ვერ გავიგე, რა საჭიროა მისი მსგავსი ფილმების გადაღება?!

კადრი ფილმიდან “გრინბერგი”

P.S. 2 დღის ქრონიკა ძალიან გრძელი გამოვიდა, თანაც ვიცი მკითხველს მარტინ სკორსეზეს ახალი ფილმი აინტერესებს. ბერლინის ფესტივალის შემდეგ Shutter Island-ის (სავარაუდოდ, კონტექსტის გათვალისწინებით ასე ითარგმნება – “ჩაკეტილი კუნძული”)  პრემიერა ამერიკაში უკვე შედგა, გამოვიდა კინოეკრანებზე და მალე საქართველოშიც, კერძოდ კი “ამირანსა” და “რუსთაველშიც” მალე გამოვა, ჰოდა ამიტომ სკორსეზეს ეს ფსევდო ფსიქოლოგიური  თრილერი თავად ნახეთ და შემდეგ მომიყევით, მე დარბაზი ნახევარ საათში დავტოვე!

რუბრიკა – საფესტივალო დღიურები

ბერლინალე 2010 – დღე მეორე

ნინია კაკაბაძე
ბერლინიდან

პირველი სეანსი

დილის 8-ის ნახევარზე სახლიდან გასული, იმისათვის რომ 8:30-იან სეანსს მიუსწრო, უკვე გაბრაზებული  მიდიხარ და ფიქრობ – ფილმი თუ ცუდი იქნა… აი, მერე არ იცი რას იზამ! მეორე დღეს ისევ ამ დროს გახვალ სახლიდან და ისევ უკმაყოფილო. მაგრამ დღეს დილით 60-იანი წლების ამერიკა მელოდა ეკრანზე. ხშირად მიფიქრია და სხვასაც უთქვამს, რომ თუკი არსებობს ე.წ. ეპოქა (ეს სიტყვა ახლა ჩვენში ძალიან აქტუალურია), რომელშიც სიამოვნებით ვიცხოვრებდი (ბევრი მე-19 საუკუნეში დაბადებას და ცხოვრებას ნატრობს, ეს ჩემთვის ჯოჯოხეთია) ეს არის  60-იანი წლების ამერიკა.  დღევანდელ ფილმში, რომელიც პირველ, დილის სეანსზე გვაჩვენეს 50-იანი წლების ბოლოს ასახავს. ახალგარზდა, ჯერ სულ რაღაც 18 წლის ალენ გინსბერგი, მისი პოემა “ყმუილი” და ამ პოემასთან დაკავშირებული სასამრთლო პროცესი… პირველად ეს პოემა ძალიან პატარა ტირაჟით, სულ რაღაც 520 ეგზეპლარი დაბეჭდეს. მის გამომცემელს სასამართლოში უჩივლეს უღირსი ლიტერატურის გავრცელებისათვის. ჯონ ეფშტეინისა და ჯეფრი ფრიდმანის ფილმი, თითქოს სამი ნაწილისგან შედგება: 1. სასამართლო პროცესი 2. ნაწყვეტები ალენ გინსბერგის ბიოგრაფიიდან და 3. ანიმაციით აღწერილი პოემა “ყმუილი” რეჩიტატივის ფონზე. ვისაც გინზბერგის ცოცხლად წაკითხული ტექსტები მოუსმენია, მიხვდება რომ ხმაც და ინტონაციაც ძალიან წარმატებულად არის მიმსგავსებული და ეკრანიდან სწორედ ის მუხტი მოდის, რაც ცოცხალი პოეტისგან.  ანიმაცია ფილმის ყველაზე სუსტი პასაჟია. გინზბერგის პოეზია,  ისედაც გროტესკული, გაშიშვლებული, ძარღვიანი… მისი  ანიმაციით ილუსტრაცია და ამ სახით უტრირება მხოლოდ ამახინჯებს გენიალურ ნაწარმოებს, რომელიც თავისთავად საოცრად დახვეწილად აღწერს სამყაროს სიმახინჯეს.
მესამე ნაწილი, რომელიც გინზბერგის ბიოგრაფიიიდან რამდენიმე ნაწყვეტს აღწერს, მხატვრულ-დოკუმენტურ სტილშია შესრულებული, მსახიობი ჯეიმს ფრანკო კადრში ზის და თავად ყვება მის (ალენ გინზბერგის) შესახებ – როდის აღმოაჩინა რომ ჰომოსექსუალია, როდის შეუყვარდა კერუაკი, შემდეგ პირველი წარუმატებელი ურთიერთობა და ბოლოს, მისი მთავარი სიყვარული – პიტერ ორლოვსკი. მიუხედავად იმისა, რომ ფილმი თითქოს ალენ გინზბერგის ცხოვრებას და მის პოემას “ყმუილი” აღწერს, მთავარი ხაზი მაინც სასამრთლო პროცესია, სადაც წიგნის გამომცემელის, ფერლინგეტის ადვოკატს, რალფ მაკინტოშს იმის დამტკიცება უწევს, რომ შემოქმედი ადამიანი თავისუფალია და ის, რასაც და როგორც ალენ გინზბერგი ხედავს, ესეც სინამდვილეა. “ჩვენი სახელმწიფო თავისუფალი არჩევანისა და თავისუფალი ხედვის (თუ აღქმის) უფლებაზე დგას და ამიტომ, მწერლის გამომცემელი გამართლებულია და არ ეკისრება არავითარი სასჯელი. ეს პერიოდიც ხომ ამერიკაში კონტრკულტურის დაბადებად მიიჩნევა და ეს სასამართლო პროცესიც ამ კონტრკულტურის გამარჯვების სიმბოლოა.
რეჟისორები, რომელთა ფილმოგრაფიაში ორი ცნობილი დოკუმენტური ფილმია -“ცელულოიდის კარადა” და “ჰარვი მილკის ცხოვრება” ამჯერად ალენ გინზბერგზე მხატვრულ ფილმს გვთავაზობენ, რომელიც დოკუმენტურ სტილშია შესრულებული. ფილმის პრემიერამდე პრესა წერდა, რომ ამ ფილმს მხოლოდ გინზბერგის შემოქმედების პროფესიონალი მცოდნეები გაიგებენ და მიიღებენ, მაგრამ  პრემიერის შემდეგ ყველაზე უკმაყოფილოები სწორედ გინზბერგის თაყვანისმცემლები დარჩნენ. თუმცა, იმდენად შთამბეჭდავია ეპიზოდები, სადაც “ყმუილის” რეჩიტატივი ისმის და რომელიც არა ანიმაციით, არამედ შავთეთრი კადრებით (ისევ დოკუმენტურ სტილში) არის გაცოცხლებული,  წარმოუდგენელია სიამოვნება არ მოგანიჭოთ და კიდევ ერთხელ არ დაგაბრუნოთ 50-60-იანი წლების ამერიკაში, რომელიც ჯერ ისევ საოცრად მიმზიდველია.

მეორე სეანსი

საკონკურსო პროგრამაში შინა პატიმრობაში მყოფი რომან პოლანსკის ფილმია -“უჩინარი მწერალი”. ალბათ ყველამ იცით, რომ პოლანსკი სწორედ მაშინ დააპატიმრეს, როდესაც ამ ფილმის გადაღება დაიწყო. შემდეგ, სწორედ ციხიდან ხელმძღვანელობდა გადამღებ ჯგუფს და ასე დასრულდა ფილმი, სადაც პატიმრობიდან გათავისფლებულმა პოლანსკიმ, მონტაჟში მხოლოდ უკანაკსნელი შესწორებების შეტანა მოახერხა. მაგრამ ეს მაინც პოლანსკის ფილმია და ამიტომაც არც მეორე რეჟისორია დასახელებული.
ფილმის ჩვენების შემდეგ, როგორც წესი ჯერ ე.წ. ფოტო ქოლია (photo call) და შემდეგ პრესკონფერენცია, საღამოს ფილმის ოფიციალური პრემიერა გაიმართება, სადაც წითელ ხალიჩაზე გაივლიან და ავტოგრაფებს დაარიგებენ ევან მაკგრეგორი, პირს ბროსნანი, ოლივია უილიამსი და კიმ ქეთროლი. ამ უკანაკნელს გაგახსენებთ სერიალიდან “სექსი დიდ ქალაქში”, სადაც ის შესანიშნავი ოთხეულიდან ყველაზე სექსაპილურ (მოდი ასე ვთქვათ – თავისუფალი გაგების) ქალის როლს განასახიერებს.  ბუნებრივია პოლანსკი, საკუთარი სახლის პატიმარი მთელს ამ აჟიოტაჟს მხოლოდ ტელევიზორში იხილავს…

ახალგაზრდა ავტორს ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრის შესახებ ავტობიოგრაფიული წიგნის დაწერას ავალებენ. წიგნი პრემიერის სახელით უნდა გამოვიდეს და ავტორმა ის სწორედ მისი დაწერილი შავი მასალის მიხედვით უნდა მოამზადოს. ეს არის ფილმი დეტექტივი, სადაც წიგნის მომზადების პროცესში უჩინარი (“უსახელო ავტორი” – ასე თარგმნეს ფრანგებმა ფილმი) ავტორი მკვლელობის ისტორიას იძიებს. ფილმის ფინალში აღმოაჩენს, რომ მკვლელი პრემიერ მინისტრის ცოლია. ამასობაში, ვიდრე წიგნის მზადება დასრულდება, ერაყში დაღუპული ჯარისკაცის მამა თავად პრემიერ მინისტრსაც კლავს. უკანაკსნელ ეპიზოდში კი ახალგაზრდა და თავად უჩინარი მწერალიც კვდება, ანდა ისევ პრემიერ მინისტრის ცოლი კლავს. მაგრამ აქ არ არის მნიშვნელოვანი ვის, ვინ და რატომ კლავს,  მთავარია დაძაბული ფაბულა, რომელიც დინამიკურად ვითარდება და სადაც გაშარჟებულია მთელი ეს პოლიტრეალობა და პოლიტელიტა, რომელთა არსებობასაც ბოლოს სრულ აბსურდამდე მივყავართ.
ჩემს კოლეგებს ფილმი მოეწონათ, ბევრი იცინეს და ორ საათზე მეტ ხანს დაძაბულნი მიყვებოდნენ ბილიკს, რომელსაც ფილმის მთავარ მკვლელამდე მივყავდით. მე მომწყინდა და მივხვდი – ბრიტანეთის პრემიერ მინისტრის ავტობიოგრაფიაზე მეტად, თავად ფილმის რეჟისორის რომან პოლანსკის
ავტობიოგრაფიულ ფილმს, გაცილებით დიდი სიამოვნებით ვნახავდი, სადაც დარწმუნებული ვარ კიდევ არა ერთი გაუხმაურებელი და საინტერესო ისტორია იქნება.

ხვალ მარტინ სკორსეზეს ახალი ფილმია, სადაც მთავარ როლს ისევ ლეონარდო დიკაპრიო ასრულებს და რაც იმას ნიშნავს, რომ ხვალინდელი პრემიერა, პრესკონფერენცია და რაც მთავარია, წითელი ხალიჩა დიკაპრიოს ფანებით აივსება, რომელნიც ჰოლივუდის ვარსკვლავის საქველმოქმედო კოცნის მოლოდინში მთელ დღეს გაატარებენ.

ხვალამდე…

რუბრიკა – საფესტივალო დღიურები

დღე პირველი 11.02.2010 – ბერლინალე დაიწყო

ნინია კაკაბაძე

ბერლინის ფესტივალის პრესსამსახური ფესტივალის დაწყებამდე იმდენ საინფორმაციო წერილს გზავნის ყველა აკრედიტირებული ჟურნალისტის პირად მეილზე, რომ გარკვეულ ეტაპზე, მათი კითხვა აუტანელი ხდება და სწორედ ამ გარკვეული ეტაპიდან მათ განადგურებას იწყებ გახსნისა და წაკითხვის გარეშე. რამდენიმე ჩემი მოწესრიგებული კოლეგა ელექტრონული ფოსტის არქივში ინახავს მათ, მოტივით – “მერე წავიკითხავ”. ეს კრიტიკული ეტაპი, როდესაც გზავნილების წაშლა-განადგურება იწყება, მაშინ დგება, როდესაც მთავარი ინფორმაცია მიღებულია – ფესტივალის სრული პროგრამა და საერთაშორისო ჟიურის კონსისტენცია. ჰო, წელს ბერლინში უკვე მესამოცედ იმართება ფესტივალი, სარეკლამო ბილბორდებზე ძალიან წვრილი შრიფტით ყველა იმ ფილმის დასახელება წერია, რომელსაც ოდესმე მონაწილეობა მიუღია ბერლინის ფესტივალის საკონკურსო პროგრამაში. 2 წლის წინ ეს თარიღი კანის საერთაშორისო ფესტივალმა აღნიშნა და ჩემი 5-წლიანი სტაჟის გამოცდილებით, ყველაზე სუსტი პროგრამა, სწორედ ამ 2 წლის წინ ჰქონდა.

და ისევ ბერლინის ელექტრონულ გზავნილებს რომ დავუბრუნდე, მოგახსენებთ, რომ მეც და ჩემი კოლეგებიც ვწუხვართ, რომ წელს საოცრად უფერულად გამოიყურება ბერლინის საკონკურსო ფილმების ჩამონათვალი, ვწუხვართ, რადგან ჩვენ ხომ კარგი კინო გვიყვარს?! ამასთანავე ვხარობთ კიდეც, რადგან მეტი თავისუფალი დრო გვექნება და მეტი დრო ხანდახან გავექცეთ კინოს და ყველაზე კოსმოპოლიტური, თავისუფალი, ღია და “მშობლიური” ბერლინის ქუჩებს შევაფაროთ თავი.

დავუბრუნდები ისევ პროგრამას. მიღებული მეილების კრიზისის დადგომამდე, როგორც უკვე ვთქვი, საოცრად განხიბლულები დავრჩით, რადგან პროგრამა უფერულია. მხოლოდ ოთხი “ცნობილი” რეჟისორი: თომას ვითენბერგი, რომან პოლანსკი, მაიკლ ვინტერბოთომი და მარტინ სკორსეზე, ისიც არასაკონკურსო პროგრამაში. კიდევ არის რამდენიმე ყურმოკრული რეჟისორი და დანარჩენი სრულიად უცნობი, ახალი სახელები. ეს პროგრამა საკმარისი იყო გოგი გვახარიასთვის, რომ ეთქვა: “ამას (ანუ ფილმების პროგრამას) ჯობია ოლიმპიადის ყურება და ღამის გათენება”. ბუნებრივია, ეს მხოლოდ შინაგანი დუალიზმია, სადაც მისი ცხოვრების (და სიყვარულის) ორი ნაწილი ერთმანეთს ებრძვის – კინო და ფიგურული სრიალი. მათ დასათმობად, მათ შორის არჩევანის გასაკეთებლად კიდევ მრავალ არგუმენტს მოიფიქრებს.

მაგრამ, რატომ მიყვარს ბერლინის ფესტივალი და ამას (ამ შემთხვევაში, კანისგან განსხვავებით) უკვე 10-წლიანი სტაჟის გამოცდილებით, მგონი ყოველთვის და ყველა პუბლიკაციაში ვამბობ, რომ ეს ექსპერიმენტების, ახალი აღმოჩენების ფესტივალია. ბერლინში ყოველთვის და წინასწარ იცი, რომ ხანდაზმულ, შემოქმედებით თუ ეგზისტენციალურ კრიზისში მყოფ კინოკლასიკოსებს, ცოცხალ გენიოსებსაც კი არ გაუწევენ ანგარიშს და თუკი ფილმი არ მოსწონთ,  საკონკურსო პროგრამაში არ მოათავსებენ. მითუმეტეს, თითქმის ტრადიციად იქცა, რომ არასდროს იმარჯვებს უკვე სახელგანთქმული, თუნდაც ახალგაზრდა რეჟისორი. ბერლინს უყვარს, როდესაც აღმოჩენას ის აკეთებს და მსოფლიო კინემატოგრაფს ახალ სახელებსა და გვარებს სთავაზობს. ბუნებრივია, ხშირად ეს სახელები და გვარები იკარგება, მხოლოდ ბერლინალეს ვებ გვერდზე, არქივის განყოფილებაში რჩება, მაგრამ მიუხედავად ამისა, არც რისკის ეშინიათ და არც ექსპერიმენტის. აი ახლა, როდესაც ამ ტექსტს ვწერ, პარალელურად ფეისბუქის (იგივე “პირწიგნაკის”) ბერლინალეს გვერდზე შევიხედე, სადაც იზაბელ კრუასეს ციტატა დევს: “ბერლინის ფესტივალმა შექმნა ჩემგან ის, რაც ვარ ახლა”. დიდი ვერაფერია იზაბელი, მაგრამ ბერლინი კი არის მისი შემომქმედი. იმიტომ რომ ბერლინალემ შექმნა, მაგალითად (ჩემი სტაჟის მანძილზე) ერთ-ერთი საუკეთესო თანამედროვე გერმანელი კინორეჟისორი, თურქული წარმშობის გერმანელი ფატი აკინი. ამ შემთხვევაში, ხომ გაამრათლა და ასეთი არაერთია. ამიტომ, სიახლეების ძებნა, კიდევ უფრო საინტერესოს ხდის ამ ფესტივალს და მის პროგრამაში წარმოდგენილ ფილმებს.

კიდევ ერთი ნიუანსი: თუკი ავტორიტეტი და ცნობადობა არ არის საკონკურსო პროგრამაში მოხვედრის გარანტი, ყოველთვის ზედმიწევნით დახვეწილი არჩევანი აქვს ბერლინს, კერძოდ კი მის დირექტორ დიტერ კოზლიკს, ჟიურის თავმჯდომარის შერჩევისას. წელს, საერთაშორისო ჟიური გერმანელი კინორეჟისორი ვერნერ ჰერცოგი უხელმძღვანელებს.
90-იანი წლების დასაწყისის ერთადერთი ნათელი და კარგი მოგონება, პირადად ჩემთვის, კინოს სახლში წარმოდგენილ რეტროსპექტივებს უკავშირდება. ჩემმა თაობამ სწორედ იქ ნახა პირველად გოდარის, ფელინის, ბუნუელის, ტრიუფოს…. (კიდევ სხვა მრავალი) და მათ შორის ვერნერ ჰერცოგის თითქმის ყველა ფილმი. ძნელია წარმოიდგინო, რა მოახდენს ახლა ისეთ მძაფრ შთაბეჭდილებას გერმანელ კინორეჟისორზე, როგორც 90-იან წლებში ჰერცოგმა და კლაუს კინსკიმ მოახდინეს კინო სახლში, როდესაც ფილმი “ფიცკარალდო” ვნახეთ. ვფიქრობ, ჟიურის წევრების მოხიბვლა ვერც უკვე ნანახმა, არასაკონკურსო, მაგრამ პირველმა ფილმმა მოახერხა. მან, რომელმაც ბერლინის 60-ე საერთაშორისო კინოფესტივალი გახსნა.

ფესტივალი ჩინური ფილმით იხსნება

ბერლინის კიდევ ერთი აღმოჩენა უანგ ქუანანი, რომელიც 2007 წელს ოქროს დათვის მფლობელი გახდა ფილმისათვის “ტაიას ქორწინება”. მისი ახალი ფილმი დიტერ კოზლიკმა  “ცალ-ცალკე – ერთად” საკონკურსო პროგრამაში აღარ მოათავსა, მაგრამ ფესტივალი სწორედ მისი უკანასკნელი ნამუშევრით გახსნა. კანის ფესტივალი შეიძლება “ტერმინატორით”, “დავინჩის კოდით” ან სხვა რომელიმე მსგავსი ბლოგბასტერით გაიხსნას, იმისათვის რომ ბევრი ვარსკვლავი გაასეირნოს წითელ ხალიჩაზე და მსოფლიო მედიის ყურადღების სრული მობილიზება მოახდინოს. ბერლინი კი საკუთარ აღმოჩენას, ჩინელ უანგ ქუანანის საკმაოდ უფერულ ფილმს აჩვენებს. კულტურული რევოლუციის შემდეგ შეყვარებული წყვილი ერთმანეთს დაშორდა, ერთი ტაივანში დარჩა, მეორე კი ჩინეთში. 50 წლის შემდეგ, როგორც იქნა ჩინეთსა და ტაივანს შორის საზღვარი იხსნება და უკვე ხანდაზმული მამაკაცი მისი პირველი და ერთადერთი სიყვარულის სანახავად ჩადის შანხაიში. “სულ რამდენიმე წლის სიცოცხლე დაგვრჩა, გავატაროთ ეს წლები ერთად და სიყვარულში” – ეუბნება ფილმის მთავარი გმირი საყვარელ ქალს, რომელსაც მეუღლე, არაერთი შვილი და შვილისშვილი ყავს. უკანასკნელი წლების და ახალი ცხოვრების დაწყების სურვილი დიდია, გადაწყვეტილებაც თითქოს მიღებულია, მაგრამ ბუნებრივია შეყვარებული წყვილი ისევ შორდება ერთმანეთს… არასტანდარტული ფორმით გათამაშებული სასიყვარულო სამკუთხედი, ხანშიშესული სამეული, რომელთა ბიოგრაფია მათი ქვეყნის ისტორიას შეიცავს და პირდაპირ მათზეა ასახული… ასეთია ფილმი, რომელიც დღეს ფესტივალის გახსნაზე მისულ კინოელიტას, (მათ, ვისაც კარგი კინო უყვარს და მათაც, ვინც დღევანდელ დღეს ახალი კოსტიუმის გამოსამზეურებლად მივა) განხიბლულს და გულდაწყვეტილს დატოვებს – აქ არც ტერმინატორის გამოშვებული მომაკვდინებელი ლაზერული სხივებია და არც ის, რაც 3 წლის წინანდელ “ტაიას ქორწინებაში” იყო. პრესის წარმომადგენლებს და მათ შორის ჩვენ, ფილმში უხვად წარმოდგნეილი ეგზოტიკური ჩინური საკვების ყურებით, ჩვენების შემდეგ გეზი ჩინური სწრაფი კვების ობიექტისკენ გავეშურეთ, სადაც უზარმაზარი რიგი დაგვხვდა. არა მხოლოდ ჩვენზე იმოქმედა ფილმმა!

მე ხვალ დილის სეანსს ველოდები, რომელიც ალენ გინსბერგის პოემის მიხედვით არის და ასევე მის ცხოვრებას ასახავს. ხვალ შევხვდებით…

სპეციალური რეპორტაჟების გენერალური სპონსორია “გაერთიანებული ტელეკომი”.

ბერლინის 60-ე საერთაშორისო კინოფესტივალი 2010

11 თებერვლიდან სპეციალურად თქვენთვის, “24 საათის” მკითხველისათვის ბერლინიდან მოგწერთ საფესტივალო დღიურს.  ვეცდები, არც ერთი საინტერესო ფილმი არ დარჩეს თქვენი ყურადღების მიღმა და არც ერთი საინტერესო ისტორია არ გამომრჩეს.

სულ რაღაც 2 დღე დარჩა…

ნინია კაკაბაძე, ჯერ ისევ თბილისიდან.